نمادهای شانس در جهان (علامت شانس در هرکشور)

در هر گوشه از دنیا، مردم به چیزی اعتقاد دارند که برایشان شانس، سلامتی یا محافظت به همراه بیاورد. این باورها گاهی شکل یک شیء کوچک به خود می‌گیرند؛ شیئی که آن را همراه خود حمل می‌کنند، به گردن می‌آویزند یا در خانه و مغازه‌شان نصب می‌کنند. تعداد این نمادها در دنیا آن‌قدر زیاد است که شمردن دقیق‌شان تقریباً غیرممکن است، چون حتی در یک کشور هم ممکن است هر قومی طلسم خاص خودش را داشته باشد.

نکته جالب این‌جاست که خیلی از این نمادها، با وجود فاصله جغرافیایی زیاد، شباهت‌های عجیبی به هم دارند. برای نمونه فیل، در بسیاری از فرهنگ‌های آسیایی و حتی در برخی باورهای غربی، نماد برکت و اقبال شمرده می‌شود. در ادامه با چند نماد شناخته‌شده از فرهنگ‌های مختلف آشنا می‌شویم و می‌بینیم هرکدام چه داستانی پشت خود دارند.

گریس‌گریس (Gris-gris)؛ کیسه شانس آفریقایی

گریس‌گریس ریشه در فرهنگ غرب آفریقا، به‌ویژه کشور غنا، دارد. این طلسم بعدها همراه بردگان آفریقایی به ایالت لوئیزیانای آمریکا راه پیدا کرد و در آن‌جا با آیین‌های بومی مردمی به نام «وودو» (Voodoo) پیوند خورد.

در شکل قدیمی‌اش، گریس‌گریس تصویری از یک خدا یا یک عروسک کوچک بود. اما نسخه‌ای که امروز می‌شناسیم، کیسه‌ای کوچک است که داخل آن موادی نمادین قرار می‌گیرد؛ چیزهایی که هرکدام نشانه یکی از عناصر طبیعت‌اند: خاکستر یا زغال به‌جای آتش، کمی آب، بخور خوشبو، و نمک. باور رایج این است که تعداد این اقلام باید فرد باشد و از سیزده بیشتر نشود.

کاربرد گریس‌گریس هم در طول زمان گسترده‌تر شده است. در آفریقا بیشتر برای دفع بلا و نگه‌داشتن شانس ساخته می‌شد، اما در آمریکا مردم از آن برای جلب سلامتی، عشق، پول، و حتی خاموش‌کردن شایعات و بدگویی دیگران استفاده می‌کردند. هرکس بسته به نیازش، ترکیب داخل کیسه را تغییر می‌داد.

دست حَمسا یا خمسه؛ نماد مشترک خاورمیانه

دست حَمسا (که در فارسی گاهی «خمسه» یا در باور عامیانه ایرانی «دست فاطمه» نامیده می‌شود) یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای خوش‌شانسی خاورمیانه است. این نماد را هم مسلمانان به کار می‌برند و هم یهودیان، و در هر دو دین معنایی خاص خودش را دارد.

نام «حَمسا» در زبان عربی و عبری از ریشه «خمسه» به معنای عدد پنج گرفته شده است. در باور یهودی، این عدد اشاره به پنج کتاب تورات دارد: پیدایش، خروج، لاویان، اعداد و تثنیه. در باور اسلامی، عدد پنج یادآور پنج رکن اصلی دین اسلام است: شهادتین، نماز، روزه، زکات و حج.

یکی از ویژگی‌های جالب دست حَمسا، چشمی است که معمولاً در کف دست کشیده می‌شود؛ این چشم را «چشم محافظ» می‌نامند و باور دارند که همیشه بیدار است و صاحب طلسم را از چشم‌زخم و انرژی منفی دور نگه می‌دارد.

نحوه آویزان‌کردن این نماد هم معنادار است. برخی آن را با انگشتان رو به بالا آویزان می‌کنند تا برکت و انرژی مثبت را به داخل بکشد، و برخی دیگر آن را رو به پایین می‌آویزند تا انرژی منفی را از خانه یا صاحبش دور کند.

نعل اسب؛ نمادی که مرزها را رد کرده

شاید فکر کنید نعل اسب فقط یک باور آمریکایی است، اما واقعیت این است که ریشه این باور را می‌توان در هنر مصر باستان و حتی معماری اسلامی هم پیدا کرد. آویزان‌کردن نعل اسب روی درِ ورودی خانه، یکی از رایج‌ترین رسم‌های خرافی در فرهنگ غربی برای جلب شانس و دفع بلا از خانه است.

نکته‌ای که همیشه بحث‌برانگیز بوده، جهت آویزان‌کردن نعل اسب است. برخی معتقدند دهانه نعل باید رو به پایین باشد تا شانس روی هرکسی که از زیرش رد می‌شود بریزد. برخی دیگر می‌گویند باید رو به بالا باشد، مثل یک کاسه، تا شانس در آن جمع شود و از خانه بیرون نریزد. جالب است بدانید هر دو گروه، همین استدلال متفاوت را نشانه مثبت‌بودن نعل اسب می‌دانند؛ یعنی این نماد در هر دو حالت، برای صاحبش خوش‌یمن شمرده می‌شود.

جین چان؛ وزغ سه‌پای ثروت در چین

جین چان (Jin Chan) که به آن «وزغ پول» یا «وزغ سه‌پا» هم می‌گویند، یکی از ستون‌های اصلی فلسفه فنگ‌شویی (Feng Shui) چینی است. فنگ‌شویی به مجموعه‌ای از باورهای چینی درباره چیدمان محیط برای جلب انرژی مثبت گفته می‌شود.

جین چان معمولاً به شکل یک وزغ طلایی یا برنزی ساخته می‌شود که روی توده‌ای از سکه‌ها نشسته و یک سکه هم داخل دهانش دارد. برخلاف وزغ‌های واقعی، این مجسمه تنها سه پا دارد، و طبق افسانه‌های چینی، این ویژگی به داستانی درباره یک وزغ جادویی برمی‌گردد که پایش را در ازای کمک به مردم فداکاری از دست داده بود.

باور رایج این است که جین چان باید رو به داخل خانه یا مغازه قرار بگیرد، نه رو به درِ ورودی؛ چون در غیر این صورت ثروت به‌جای ورود، از خانه خارج می‌شود. بسیاری از صاحبان مغازه‌ها در چین، این مجسمه را نزدیک صندوق پول یا میز کار خود می‌گذارند.

بودای خندان؛ نماد شادی و فراوانی

بودای خندان، که در تایلند و برخی مناطق هند و چین محبوبیت زیادی دارد، یکی از شناخته‌شده‌ترین مجسمه‌های خوش‌شانسی جهان است. برخلاف تصور رایج، این مجسمه بازنمایی از بودای اصلی (سیدارتا گوتاما) نیست، بلکه الهام‌گرفته از یک راهب چینی به نام «بوتای» (Budai) است که به خاطر شکم بزرگ و خنده همیشگی‌اش شهرت داشت.

باور عامیانه می‌گوید اگر هر روز شکم بودای خندان را نوازش کنید و در کنارش نگرش مثبتی داشته باشید، شانس و فراوانی به زندگی‌تان راه پیدا می‌کند. جالب است بدانید نوع برکتی که این مجسمه به همراه می‌آورد، به وسیله‌ای که در دست دارد بستگی دارد؛ برای مثال اگر کیسه‌ای روی دوش داشته باشد نماد ثروت است، اگر تسبیح در دست داشته باشد نماد معنویت و آرامش، و اگر با کودکان به تصویر کشیده شود نماد باروری و برکت خانواده است.

مانکی نکو؛ گربه دست‌تکان‌دهنده ژاپنی

مانکی نکو (Maneki Neko) یکی از آشناترین نمادهای فرهنگ عامه ژاپن است؛ مجسمه‌ای از یک گربه که یک دستش را بالا نگه داشته و به‌طور مداوم تکان می‌دهد، انگار دارد کسی را به داخل مغازه دعوت می‌کند. نام این نماد از دو کلمه ژاپنی گرفته شده: «مانِکی» به معنای دعوت‌کردن یا اشاره‌کردن، و «نکو» به معنای گربه.

جهت پنجه بالارفته این گربه معنای متفاوتی دارد. اگر پنجه چپ بالا باشد، باور بر این است که گربه مشتری و رونق کسب‌وکار را جذب می‌کند، به همین دلیل بیشتر در ورودی مغازه‌ها و رستوران‌ها دیده می‌شود. اگر پنجه راست بالا باشد، گفته می‌شود ثروت و پول شخصی را برای صاحبش جلب می‌کند.

رنگ مجسمه هم در این باور نقش دارد:

چند نکته پایانی درباره نمادهای خوش‌شانسی

باور به این نمادها در بسیاری از فرهنگ‌ها هنوز زنده است، هرچند امروز خیلی‌ها آن‌ها را بیشتر به‌عنوان یک سنت زیبا و یادگار فرهنگی نگه می‌دارند تا یک اعتقاد جدی. نکته مشترک در همه این باورها این است که اغلب، نماد به‌تنهایی کاری نمی‌کند؛ بلکه همراه با نیت مثبت، تلاش شخص و نگرش امیدوارانه‌اش معنا پیدا می‌کند، دقیقاً همان‌طور که در مورد بودای خندان گفته شد.

اگر به جمع‌آوری این طلسم‌ها علاقه دارید، بهتر است پیش از خرید یا هدیه‌دادن هرکدام، کمی درباره معنای فرهنگی آن در کشور مبدأش تحقیق کنید؛ چون گاهی یک نماد در یک فرهنگ معنایی مثبت دارد و در فرهنگ دیگری کاملاً بی‌معنا یا حتی نامناسب تلقی می‌شود.